Moitas palabras da fala da Fonsagrada están en risco. E se desaparecen, perderemos cultura propia, identidade. Isto non só nos afecta ás persoas desta comarca; a perda da diversidade lingüística implica un empobrecemento cultural da sociedade en xeral. Por iso son tan importantes iniciativas como a que xurdiu no curso 21-22 no IESP Fontem Albei, titulada "A memoria das palabras".
A pouco que reparemos na fala da xente máis vella da comarca da Fonsagrada, escoitamos moitas palabras que están en desuso e que a xente nova xa non utiliza. O cambio social e económico nos últimos 40 ou 50 anos foi tan grande que moitas desas palabras, ao estar ligadas a instrumentos que xa non se usan ou traballos que xa non se fan, resulta difícil, por non dicir imposible recuperalas para a linguaxe habitual. Pero moitas, a maioría, teñen perfecta vixencia. Simplemente fóronse deixando de usar por incorporación de termos do castelán ou do galego doutras zonas, coa perda de diversidade lingüística que isto significa. Tanto nun caso como no outro, o Museo pode ter tamén aquí un papel moi importante. Por un lado, como depositario dese léxico para evitar a súa desaparición e, por outro, como dinamizador que facilite a súa recuperación e posta en valor.
Para esa dobre tarefa o Museo debe contar coa cidadanía e tamén con outras institucións como o Colexio, o Instituto, o Concello, etc. Exemplo desa colaboración coas institucións é a que se dá co IESP Fontem Albei no proxecto «A memoria das palabras»
No curso 21-22 comezouse con un proxecto de recuperación de palabras en risco de desaparición, propias da comarca que se denomina “A memoria das palabras”. Coas palabras recollidas elaborouse un mural no centro e, posteriormente, nun simbólico acto, un grupo de alumnas e profesoras do IESP “levou as palabras” ao Museo.
Deixamos aquí a ligazón á paxina do IESP onde podes ver fotografías e vídeo dese acto.
No 22-23 lanzouse unha campaña de recollida, con cadernos repartidos polos establecementos da vila. Ao mesmo tempo tamén se desenvolveron numerosas actividades de dinamización para poñelas en valor e fomentar o seu uso. Ao final do curso había xa máis de 500 palabras na nosa base de datos.
Todo isto explícase de maneira detallada no artigo da revista EDUGA que podes consultar aquí.
Durante o curso 23-24 o proxecto continúa: segue a recollida por parte do IESP, agora tamén a través de Internet, ademais dos cadernos que continúan a poñerse nos establecementos da vila. Tamén segue a dinamización, por exemplo ca elaboración duns manteis individuais con pasatempos que utilizan as palabras recollidas, que son repartidos polos establecementos de hostelería da vila. O deseño do mantel pódese ver máis abaixo calcando no botón. Ao final superábanse xa as 1000 palabras recollidas.
O proxecto tivo continuidade no 24-25, mostra diso é a instalación artística colocada na praza do concello no nadal 2024… e o léxico recollido sigue aumentando.
Dende aquí tentaremos continuar ese labor colaborativo para que esta riqueza lingüística non se perda. Animamos á cidadanía a consultar o arquivo de palabras, a enviar as que coñeza e que non estean, usando o formulario que facilitamos e, sobre todo, animámosvos a USALAS!
Non podemos permitir que o noso patrimonio lingüístico desapareza!
Dos textos: Laura Fernández
Do artigo anexo: Noemi Basanta
Das fotos: Laura Fernández