A Sauna do Castro “O CastelA?n” en CastaAi??oso (A Fonsagrada)

Conxunto da sauna de Castañoso desde a estancia fría
Conxunto da sauna de Castañoso desde a estancia fría.

O dAi??a 13 de xullo de 2017 remataron os traballos de escavaciA?n no castro ai???O castelA?nai??? de CastaAi??oso (A Fonsagrada), realizados pola empresa ai???Terra Arqueosai??? dirixidos polo arqueA?logo Luis Francisco LA?pez e o restaurador Miguel A?ngel LA?pez Marcos. Faltan sA? algunhas tarefas de acondicionamento de restos e de instalaciA?n de paneis divulgativos e sinalizaciA?n.

Estes traballos, iniciados no mes de xuAi??o, continA?an a escavaciA?n realizada nunha primeira fase no outono de 2015 na que se descubriu e se reconstruAi??u cos materiais atopados unha construciA?n termal (ai???saunaai???) do tipo aparecido con antelaciA?n nos castros escavados na conca do rAi??o Navia en Asturias (cos que mA?is se asemella), emparentado tamAi??n co tipo de ai???saunaai??? dos castros de Entre Douro e MiAi??o en Portugal. No resto de Galicia aparecen exemplos espallados de ai???saunasai??? en Espasande (Ortigueira), Borneiro (Cabana de BergantiAi??os) e Augasantas (Allariz).

LuAi??s Francisco LA?pez, director da excavaciA?n.

LuAi??s Francisco LA?pez, director da escavaciA?n.

Foi o Museo da Fonsagrada quen impulsou a intervenciA?n arqueolA?xica tras tras ter coAi??ecido a existencia de restos de paredes abovedadas no castro a travAi??s das novas transmitidas dende os anos 80 polo estudoso da arqueoloxAi??a local Enrique LA?pez. Dende o principio contouse coa estreita colaboraciA?n do Concello de A Fonsagrada que converteuse en promotor da intervenciA?n ante a Xunta de Galicia (DirecciA?n Xeral do Patrimonio Cultural, que portou 20.000ai??i??), nunha primeira fase de escavaciA?n en 2015, e ante a DeputaciA?n Provincial de Lugo que investiu 45.000 ai??i?? na presente campaAi??a de 2017. Contouse tamAi??n cunha eficaz intervenciA?n do colectivo ai???MariAi??a Patrimonioai??? en canto A? difusiA?n da importancia do xacemento e a necesidade da sA?a preservaciA?n.

Na segunda fase da escavaciA?n (2017), descubriuse no monumento termal unha nova sA?a, como posible A?mbito frAi??o do mesmo, engadido A?s salas tAi??peda e cA?lida xa escavadas en 2015. TamAi??n descubriuse o entorno pavimentado e calzada de acceso A? sauna, asAi?? como un novo acceso en escaleira e o sistema de conduciA?n de auga escavado na rocha.Despois destes traballos cA?ntase coa configuraciA?n completa da sauna: forno, cA?mara quente con pia para a produciA?n de vapor, ai???pedra formosaai??? como separaciA?n coa cA?mara tAi??peda e cA?mara frAi??a, incluAi??da unha fumeira no forno. AsAi?? mesmo continuouse a escavaciA?n e reconstruciA?n dunha vivenda escavada someramente en 2015, asAi?? como de outra vivenda lindeira escavada agora na sA?a totalidade. Ambas construciA?ns amosan alturas capaces para dA?as plantas.

Lateral da nova estancia aparecida na sauna.

Lateral da nova estancia aparecida na sauna.

Os materiais atopados ata agora non son abondosos (fAi??bula, cerA?mica comA?n e de importaciA?n), relacionados todos coa Ai??poca de ocupaciA?n romana, cando a actividade do castro se centrarAi??a nas minas de ouro da contorna.Sen embargo a tipoloxAi??a das vivendas demostra unha tradiciA?n construtiva indAi??xena, mA?is comprobable na sauna e o seu entorno. De todos os xeitos algA?n dos restos carbonizados e mesmo de madeira atopados serA?n analizados coa tAi??cnica de C-14 para conseguir unha dataciA?n precisa.

Vista parcial das dA?as vivendas escavadas.

Vista parcial das dA?as vivendas escavadas.

Unha aproximaciA?n interpretativa da funciA?n da ai???saunaai??? conta coa posibilidade de que se trate dun recinto destinado a un culto relacionado coas augas, actividade indAi??xena que debeuse manter durante a dominaciA?n romana.

En futuras fases de escavaciA?n pretenderase intervir nos agora visibles restos de muralla para o seu levantamento e consolidaciA?n asAi?? como no resto de vivendas que entre sete ou oito mostran visibles restos de algA?n dos seus muros. Pero as expectativas principais estarA?n en poder determinar a travAi??s da investigaciA?n do xacemento, se a sauna estaba construAi??da ou non antes da colonizaciA?n, se se trataba dun uso para un rito indAi??xena, mantido incluso durante a dominaciA?n romana, e non unha mera imitaciA?n dos usos termais romanos. TratarAi??ase de confirmar ou non a afirmaciA?n do historiador grego ao servizo de Roma, EstrabA?n, da existencia de baAi??os de vapor entre os indAi??xenas que vivAi??an nas inmediaciA?ns do rAi??o Douro, segA?n datos que proveAi??en das campaAi??as de DAi??cimo XuAi??o Bruto (SAi??c. II a.C.). (GonzA?lez Ruibal).

Vista lateral dunha das vivendas do Castro de CastaAi??oso

O arqueA?logo escavador de varios castros da conca do rAi??o Navia, A?ngel Villa, asAi?? o sostAi??n, aportando probas de dataciA?n dos niveis estratigrA?ficos do castro de Pelou (Grandas de Salime), como da reutilizaciA?n en Ai??poca romana da sauna de Chao de San MartAi??n (Grandas de Salime).

Fumeira do forno da sauna.

Fumeira do forno da sauna.

Outros arqueA?logos como Eduardo Ramil (escavador de Espasande), sosteAi??en a indubidable romanidade desa sauna, dado o contexto exclusivamente romano en que se atopa.

As citas anteriores son sA? dous indicadores do debate aberto entre os especialistas que necesita, sen dA?bida, do aporte de novos elementos que sA? a investigaciA?n arqueolA?xica sobre o terreo, como a de CastaAi??oso, pode aportar.

A Fonsagrada. Xullo 2017.

Conxunto da sauna desde a estancia cA?lida

Conxunto da sauna desde a estancia cA?lida

Canal de conduciA?n da auga para subministro da sauna

Canal de conduciA?n da auga para subministro da sauna

Cabeceira da sauna co forno e estancia quente ou de vapor

Cabeceira da sauna co forno e estancia quente ou de vapor

Arranque bA?veda da cuberta da estancia frAi??a da sauna

Arranque bA?veda da cuberta da estancia frAi??a da sauna